Spring naar de navigatie, Spring naar de generieke navigatie, Spring naar de footernavigatie
Geschiedenis
De Prix de Rome werd in 1666 in Frankrijk ingesteld door Lodewijk XIV en in 1808 in Nederland ingevoerd door Lodewijk Napoleon. Met de oprichting van de Rijksakademie in 1870 is de Prix de Rome aan dit instituut verbonden. Sinds die tijd is het organiseren van deze prijs een van de kerntaken van de Rijksakademie, naast de internationale research residency en het beheer van de historische collecties die teruggaan tot in de zeventiende eeuw.
De Prix de Rome heeft in zijn 200-jarig bestaan verschillende aanpassingen gekend, ingegeven door politieke ontwikkelingen en veranderende opvattingen over kunst en jurering.
Pierre Cartellier - Buste van Lodewijk Napoleon - 1806 - Rijksmuseum Amsterdam
1666
-
1817
Historisch fundament in de tijd van Lodewijk XIV
De Prix de Rome vindt zijn fundament bijna 350 jaar geleden in Frankrijk. Vanaf het begin van de zestiende eeuw geldt de klassieke oudheid als bakermat van de Europese kunst. Voor de meeste Noord-Europese kunstenaars ontbreken dan echter de mogelijkheden om de overblijfselen van het klassieke Rome te bezoeken. Een enkeling durft de (voet-)tocht over de Alpen wel te maken en komt terug met verhalen, prenten en een enkele keer met een klein schilderij met een klassiek, mythologisch onderwerp of een landschap uit de omgeving van Rome.
Reis naar Rome
Koning Lodewijk XIV besluit dat Franse kunstenaars de klassieken met eigen ogen moeten kunnen bekijken en bestuderen. De door hem opgerichte 'Académie Royale de Peinture et de Sculpture' stelt daartoe in 1666 de Prix de Rome in. De prijs is een vorstelijk geldbedrag (stipendium) waarmee de winnaar maar liefst vier jaar in Rome kan werken: aan de 'Acad€mie de France' gevestigd in de Villa Medici.
Joseph Augustus Knip - Gezicht op het Colosseum - 1808 - Rijksmuseum Amsterdam
1807
-
1808
Het ontstaan van de Prix de Rome in Nederland
Met Frankrijk als voorbeeld groeit in Nederland aan het einde van de achttiende eeuw de belangstelling voor een kunstreis naar Italië. Tijdens de Franse bezetting (1806-1810) geeft Lodewijk Napoleon, de jongere broer van de keizer, opdracht tot oprichting van een Koninklijke Academie. Ook voert hij, eveneens naar Frans voorbeeld, de Nederlandse Prix de Rome in.
Kwekelingen
In 1806 wordt in Nederland het Directoraat-Generaal voor Schone Kunsten opgericht. De directeur-generaal is belast met het beheer van het Koninklijk Museum en de oprichting van een Koninklijke Academie. Ook krijgt hij de taak om kunstenaars - kwekelingen genoemd - naar Parijs en Rome uit te zenden, zodat zij zich daar in de schone kunsten kunnen perfectioneren.
In 1807 zendt Lodewijk Napoleon al enkele kunstenaars met een beurs naar Parijs en Rome. In 1808 wordt voor de uitgezonden kunstenaars een reglement opgesteld en is de Prix de Rome in Nederland een feit. Maar pas in 1817 wordt deze prijs onder koning Willem I bij wet vastgelegd.
J.E.C. Alberti - Krijgsheer met lans en schild - 1808 - Rijksmuseum Amsterdam
1817
-
1870
Koninklijke Academie
Tijdens het bewind van koning Willem I wordt in 1817 het onderwijs in de beeldende kunsten geregeld. Met de oprichting van de Koninklijke Academie wordt de Prix de Rome aan dit instituut gekoppeld en is de academie verantwoordelijk voor het uitschrijven van de wedstrijden.
Ook toen bezuinigingen!
Met forse bezuinigingen op de Koninklijke Academie in 1851 zet minister Thorbecke een streep door de slecht functionerende Prix de Rome. Die is volgens hem veel te duur in relatie tot de artistieke resultaten. Diezelfde Thorbecke is in 1868 niettemin een warm pleitbezorger voor een door de staat op te richten Rijksakademie. Deze wordt in 1870 opgericht en tegelijkertijd wordt de Prix de Rome weer ingesteld.
Rijksakademie en Prix de Rome bij wet ingesteld
De Prix de Rome is onder koning Willem III bij wet van 26 mei 1870 opnieuw ingesteld met de oprichting van de Rijksakademie. De prijs wordt uitgereikt op het gebied van de Schone Kunsten en van de Schone Bouwkunst. De Prix kent een eerste en een tweede prijs, bestaande uit een gouden en een zilveren 'eerepenning'. Vanaf 1884 ontvangt de winnaar van het goud bovendien jaarlijks een stipendium van twaalfhonderd gulden.
F.E. Jeltsema - Ontwerp voor Erepenning Prix de Rome - 1902
1870
-
1985
Doel van Prix de Rome tot 1985
Het doel van de Prix de Rome blijft ongewijzigd: deze moedigt met een grote geldprijs jonge beeldend kunstenaars en architecten aan in hun ontwikkeling. Bij voorkeur mensen met een internationale oriëntatie. Ook de drie fasen blijven gehandhaafd. Eerst een voorronde (de wedstrijd), dan een een werkperiode voor de vier genomineerden aan de Rijksakademie. Het werk dat in deze periode wordt gemaakt is de basis voor de eindbeoordeling die tot de derde fase leidt: een presentatie in een tentoonstelling en een publicatie. Veel aandacht gaat uit naar de processen die tot deze resultaten leidden, zowel bij de genomineerde kunstenaars als bij de jury's.
Jurering Prix de Rome op de Rijsakademie - 1989
1985
-
2005
Mogelijkheden voor nieuwe kunstdisciplines
De vier bestaande terreinen herinneren nog sterk aan de academische traditie. In 1985 worden ze fors uitgebreid. Schilderen, beeldhouwen en grafiek worden aangevuld met tekenen, fotografie, film & video, beeldende kunst & theater en beeldende kunst & de publieke ruimte. Naast het reeds bestaande veld architectuur wordt, als signaal tegen te planmatige ingenieursbenaderingen, het terrein stedenbouw & landschapsarchitectuur ingevoerd. Jaarlijks komen twee van de ontstane tien terreinen aan bod in een cyclus van vijf jaar.
Andere toelatingseisen en selectie procedure
Toelatingscriteria en selectieprocedure werden geactualiseerd; de drieslag wedstrijd of voorronde, werkperiode of eindronde en presentatie-uitkomsten blijft bestaan. Aan deelnemers worden echter geen opleidingseisen meer gesteld en de proefwedstrijd, waarin deelnemers in één week opdrachten moeten uitvoeren, verdwijnt. De leeftijdsgrens tot 30 jaar is opgetrokken tot 35 jaar, en behalve Nederlandse kunstenaars kunnen nu ook buitenlandse kunstenaars zich aanmelden, als ze minstens twee jaar in Nederland hebben gewoond.
Winnen is belangrijk
De betekenis van de Prix de Rome voor jonge kunstenaars is groot. Selectie voor de eindronde betekent zowel een bevestiging van het talent als een aanmoediging tot verdere ontwikkeling. Hoewel het effect op de loopbaan moeilijk in cijfers is uit te drukken, is het evident dat door het winnen van de Prix de Rome de kans op succes in artistieke en zakelijke ontwikkeling sterk toeneemt.
Rob Hootsmans - Ontwerp voor 'Waterstad' met: kuuroord, zee-aquarium, duikcentrum - 1995
2005
-
2008
PRIXDEROME.NL
In 2005 is een aantal veranderingen aangebracht in de opzet van de Prix de Rome. Twintig jaar na de laatste renovatie van de prijs in 1985, is de Prix in 2005 een nieuwe fase ingegaan als PRIXDEROME.NL, waarbij PRIXDEROME.NL Beeldende Kunst eenmaal per twee jaar wordt uitgereikt en de PRIXDEROME.NL Architectuur eenmaal per vier jaar wordt uitgereikt.
Kunstenaars op alle gebieden kunnen zich inschrijven. Bovendien is het prijzengeld verhoogd tot € 45.000,- voor de eerste prijs, € 20.000,- voor de tweede prijs en € 10.000,- voor de beide basisprijzen. Er is één Prix voor Architectuur.
Europese dimensie
Het voorzitterschap rouleert; met het (ere-)voorzitterschap wordt een persoon geëerd voor haar / zijn bijdrage aan de kunst in Europa. De Europese dimensie wordt onder meer versterkt door middel van de samenstelling van de internationale jury en de betrokkenheid van Europese musea in Londen, Parijs, Berlijn en Rome.
Netwerk organisatie
Een netwerkorganisatie is ontstaan met onder andere tentoonstellings- en mediapartners, met een breder draagvlak door sponsoren.
Chris Dercon, David Bade, Edo Dijksterhuis, Germaine Kruip en Jean-Marc Bustamante bekijken ingezonden documentatie voor de PRIXDEROME.NL 2007.
